Şartlı cümleler demektir. Bunlar genellikle her dilde üç temel şekilde söylenirler. Şartlı cümle yapısının Inglizce ve Türkçe kullanımları arasında bazı farklılıklar vardır. Konuya girerken önce Türkçe yapısı anlatılacak. Kullanımda aralarındaki farklılığı ve Inglizce mantığını kavramak gerekir.

İngilizce'de Şart Cümleleri. English CONDITIONAL SENTENCES. Dersi Dersleri. Nedir Nelerdir Nasıl Yapılır Kullanılır Kullanımı Kullanılışı. Örnekleri Örnek Cümleler.

Türkçe Uygulaması

A- 1)Gerçekleşebilir şart cümleciği: Çalışırsan öğrenirsin, Yarın gelirsen çalışabiliriz, vb. Görüldüğü gibi bu yapıda şart yerine getirileceği taktirde temel istenen gerçekleşebilir. Bu nedenle bu yapıya “Real Yapı” denir.

B) Gerçekleşemeyen şart cümleciği: Bu yapı iki şekilde kurulur Bunlarda şartın yerine getirilme olanağı olmadığı için temel istenenin gerçekleşmeyeceği yapılardır. Bu nedenle bunlara “Unreal Yapılar” denir.

2)Çalışsaydın öğrenirdin. Görüldüğü gibi geçmiş zamanda birinci maddenin uygulanmasıdır.
3)Çalışmış olsaydın öğrenmiş olurdun.

Real yapılarda ister olumlu ister olumsuz olsun istenen gerçekleşebilir. Unreal yapılarda ise cümle kuruluşu anlamla terstir. Yani cümle kuruluşu olumlu iken anlam olumsuz; cümle kuruluşu olumsuz iken anlam olumludur. Peki bu açıklama neye yarar?
Şartlı cümlelerin Inglizce mantığı için bu açıklama gereklidir. Çünkü unreal yapılarda zamanlarreal zamanlara göre bir önceye çekilerek söylenir.
Türkçe’de Type 2 ve Type 3 ün kullanımı hemen hemen aynıdır. Aradaki ayırım çok net değildir. Rahatlıkla birbirlerinin yerine kullanılabilirler. Türkçe’de durum böyle iken Inglizce’de neden iki type’e gerek duyulmuştur?

Inglizce’de Type 2 ve Type 3 birbirinden çok ayrı şeylerdir.
Type 2: Içinde bulunulan veya gelecekteki bir olay için kurulan unreal yapılardır. Sınıfta olmasaydık, yarın geleceksen gibi
Type 3: Geçmişteki bir olayın aktarıldığı unreal yapıdır. Eğer aktarılacak olay geçmişte ise mutlaka type 3’e gidilmelidir. Geçen yıl mezun olsaydın, dün gelseydin gibi

Not: Türkçe’de bağlaçların anlamları yükleme yüklenerek söylenir. Gelse çalışırken gibi. Inglizce’de ise bağlaçlar ayrı bir kelime olarak kullanılır. if, while, when gibi. Bağlaçlar konusu ayrıca ele alınacaktır.

Şimdi Şart Cümlelerinin Inglizce kuruluşlarını görelim:

Type 1

If you study, you will learn (Çalışırsan öğrenirsin.)
If +Simple Present, +Simple Future
Type1’i formülleştirecek olursak yukarıdaki formül çıkar. Genel kullanımı verildiği gibidir. Type1’de eğer aktarılan olay genel bir ifade ise temel Cümlecikte de Simple present olabilir. Ama bu istisnai bir durumdur. Genelde kullanımı verildiği gibidir.

Type 2

If you studied, you would learn (Çalışsaydın öğrenirdin.)
If + Simple Past , + would +V1

Genel kullanımı formüldeki gibidir. If’li cümlecikte bir present etkisi vardır. Çünkü olay şu an ve gelecek ile ilgilidir. Ama unreal yapı olduğu için geçmişe çekilerek aktarılıyor.

Type 3

If you have studied, you would have learnt.(Çalışmış olsaydın öğrenmiş olurdurn.)
If +present perfect, + would have V3

Özet olarak;

Type 1: If + Simple present, +will + V1
Type 2: If + Simple past, +would + V1
Type 3: If + Presentperfect, +would + Have V3

Şart cümlelerinin informal olarak değişik kullanımları varsa da asıl gramatikal boyutu açıklananlardır. KPDS’de mutlaka anlatılan şekilde gelir. Sınavda 7-8 soruyu ilgilendiren bir konudur. Mutlaka iyi bilmeli.

Type 1

If the goverment takes stricter measures, the inflation will drop. (Hükümet daha sıkı tedbirler alırsa enflasyon düşecek.)
If you learn a foreign language, you will find a good job easily. (Bir yabancı dil öğrenirsen kolayca bir iş bulursun.)

Not: Şartlı cümlelerde çeviriden ziyade yapının Inglizce boyutunu kavramak gerekir. Olay ne zaman olmuş, gerçekleşebilir mi, gerçekleşemez mi? Yapıya bu şekilde yaklaşmak gerekir.

I will help you with this matter if you call me next week. (Gelecek hafta beni ararsan, sana yardım edeceğim.)

Görüldüğü gibi “if” bağlacı arada da yazılabilir. Main Clause ve If Clause’den hangisinin başta söyleneceğini vurgu belirler. Hangisi vurgulanacaksa o önce söylenir. Bağlaç arada iken virgüle (,) gerek yoktur. Çünkü bağlaca kadar olan kısım main clause, bağlaçtan sonraki kısım if clause’dır. If clause cümleciği başta ise bu cümleciğin sınırını belirlemek için virgül (,) kullanılır.

Help+s.o: birine yardım etmek
Help+so+with+sth: birine bir şey için yardım etmek

Type 2

If I knew some English now, I would go abroad. (Eğer şimdi biraz Inglizce bilseydim, yurt dışına giderdim.)
If I were you, I wouldn’t accept his offer. (Yerinizde olsam onun önerisini kabul etmezdim.)
If the next week were holiday, we would go for a picnic. (Eğer gelecek hafta tatil olsaydı, pikniğe giderdik.)

Görüldüğü gibi type 2 şu an ve gelecek ile ilgili olan unreal yapılardır. Eğer cümlede şu an ve gelecek ile ilgili bir ifade varsa mutlaka type 2’ye gidilmelidir.

Type 3

If ı had known that he was your friend, I wouldn’t have rejected him. (Eğer onun arkadaşınız olduğunu bilseydim onu redetmezdim.)
If they had invited me, I would certainly have paticipated in their wedding ceremony last week. (Eğer beni davet etmiş olsalardı , kesinlikle onların geçen haftaki düğün törenlerine katılırdım.)

Görüldüğü gibi type 3 yapısında mutlaka bizi geçmişe götüren bir ifade vardır. Bu ifade genellikle gemişe yönelik bazı zaman zarfları ile kurulur. Ama dikkatli olmak gerekir. Bazen bize geçmişi hissettirecek bir zaman zarfı yerine aynı görevi gören bir noun clouse’da verilebilir. (birinci cümlede olduğu gibi) Ama hangi biçinde olursa olsun eğer olay geçmişte olmuşsa mutlaka type 3’e gidilmelidir.

Sınavda main clouse ve if clouse’ın fiilleri boş bırakılarak sorulur. Her üç yapının kullanım özelliklerine hakim olursak kolayca çözebileceğimiz bir soru olur.

MIXED STRUCTURE

Şartlı cümlelerin karışık yapılarıdır. Belki de konunun en zor olan kısmıdır. Bazen type 2 ve 3 karıştırılarak sorulur. Dolayısıyla mıx yapıunreal olan iki yapı arasındadır. Bu kullanımda genellikle IF Clouse type 3, Main Clouse type 2’dir. Sınavda pek sorulmayan bir konudur. Ama KPDS’nin işi belli olmaz. Bilinmesi iyi olur.
“Geçen yıl mezun olsaydım şimdi ben de çalışırdım” ifadesi mix bir yapıdır.

If I had graduated last year, I would work with you now. (Eğer geçen yıl mezun olsaydım şimdi sizinle çalışırdım.)
Görüldüğü gibi IF Clouse type 3, Main Clouse type 2’dir. Her iki tarafta da bizi type 2 ve 3’e götüren zaman zarflarına dikkat ediniz.

If he had been operated on last month, he would start to work next week. (Eğer o geçen ay ameliyat olmuş olsaydı gelecek hafta işe başlardı.)

Şartlı Cümlelerde Modalların Kullanımı

Modallar da daha önca anlatılan mantık içerisinde şartlı cümle kalıplarında kullanılabilirler. Tüm if clouse type’lerinde modallar kullanılabilir. Hem if clouse’da hem main clouse’da, sadece birisinde olabilirler.

Type 1 can may should must
Type 2 could might ------- -------
Type 3 could have V3 might have V3 ----------- ----------

Bu yapıda sık olarak görülen “can ve may”dir. Diğerlerinin sınırlı bir kullanımı vardır. Büyük bir olasılıkla soru gelse “can ve may”den gelir.

If I had time, I could visit you. (Zamanım olsaydı sizi ziyaret edebilirbim.)
If he had halped us, we coul dhave completed this project. (Bize yardım etseydi bu projeyi tamamlamış olabilirdik.)
If he could have given up smoking, he would certainly have recovered. (Eğer o sigarayı bırakabilseydi kesinlikle iyileşirdi.)

DEVRIK YAPI

Şartlı cümlelerin her üç type’inde de devrik yapı olabilir. Bu yapı genelde konuşma diline yöneliktir. Ama yazı dilinde de sıkça rastlanır. En önemli devrik yapı şartlı cümlelerde olanıdır. KPDS’de kesinlikle gelir. Mutlaka iyi bilinmelidir.

En önemli devrik yapı type 3’te olanıdır. Type 1ve 2’de pek devrik yapı olmaz ve sınavda pek sorulmaz. Şimdi her üç type de ayrı ayır devrik yapıları görelim:

Type 1
Sadece “should” kullanımında devrik yapı vardır.
If you should see him, let me know. (Eğer onu görecek olursan, bana bildir.)
Bu cümleden onu görme ihtimalinin zayıf olduğunu anlarız.
Nasıl devrik yapılır?
If atılır ve should başa getirilir.
Should you see him, let me know. (Eğer onu görecek olursan, bana bildir.)
Devrik yapı olduğunu nasıl anlarız?
Cümle soru formundadır ama soru işareti yok. Bu durumda tek alternatif cümlenin devrik olmasıdır. Çünkü sadece soru ve devrik yapıda yardımcı fiil baştadır.

Type 2
Sadece were’de yapılır.
If I were you, I would not go there. (Yerinizde olsaydım oraya gitmezdim.)
Type 1’deki gibi “if” atılır ve “were” başa getirilerek devrik yapısı oluşturulur.
Were I you, I would not go there. (Yerinizde olsaydım oraya gitmezdim.)
Soru gibi göründüğü halde cümle sonunda ? yoktur. O halde devrik yapıdır diyoruz.

Type 3
If she had informed us, we would have taken action. (Eğer o bize bilgi vermiş olsaydı, tedbirlerimizi alırdık.)
Yine aynı mantıkla devrik yapısı oluşturulur.
Had she informed us, we would have taken action. (Eğer o bize bilgi vermiş olsaydı, tedbirlerimizi alırdık.)
Soru şeklinde olup cümle sonunda ? yoktur. Bu yüzden kesinlikle devrik yapıdır diyoruz.
Kesinlikle sınavda şartli cümlelerin bu devrik formu sorulur. En güzel sorusu cümle tamamlamadır. Bu durumda cümlenin soru formunda olduğunu ve sonunda ? olmadığını görmemiz gerekmektedir. Bunu görebilirsek soruyu çözmüşüz demektir. Hemen cümlenin bir type 3’lü şartlı cümle olduğunu ve zaman uyumunun buna göre yapılması gerektiğini anlarız.
Had she informed us, ...............................................................................................
Bu şekilde cümleyi boş bırakıp sorarlar.

If she continues to underrate his abilities, he cant achieve anything. (O yeteneklerini küçümsemeye devam ederse hiçbir şey başaramaz.)
Underrate: küçümsemek
Underestimate: küçümsemek

Overrate:
Overestimate:
Overstate: abartmak
Exaggerate:
Enhance:

If I were you, I wouldn’t miss such an opportunity. (Yerinizde olsaydım böyle bir fırsatı kaçırmazdım.)
Miss: özlemek, kaçırmak

If we hadn’t missed the train, we could have arrived earlier. (Eğer treni kaçırmamış olsaydık daha erken varabilirdik.)
Özellikle sınavda mıx yapılara dikkat etmek gerekir. Sorusu az, gelme olasılığı zayıftır ama bilinmesi iyi olur.

If Turkey had completed her power plants long ago, this shortage of electricity wouldn’t happen now. (Eğer Türkiye enerji santrallerini yıllar önce tamamlamış olsaydı, şimdi bu elektrik sıkıntısı (azlığı) olmayacaktı.)

Dikkat edilirse IF Clouse’da “long ago” , Main Clouse’da “now” zaman sözcükleri vardır. Bu zaman sözcüklerine göre cümleyi type 3ve 2’ye göre kurarız. Çünkü şart geçmişte, etkisi şu andadır. Eğer Main Clouse’da “now” olmasaydı o zaman Main Clouse’da type 3’e göre kurardık.

Plant: bitki, fabrika, (elektrik) santral
Ülke, Kıta: dişi olarak kabul edildiğinden “her” kullanıldı.

If I had known that you were coming, I would certainly have participated in the party. (Senin geldiğini bilmiş olsaydım, kesinlikle partiye katılırdım.)
Yukarıdaki cümle bir sınav soru tipidir. Sınavda altı çizili fiil kullanımları boş bırakılır ve sorulur. Bu cümlede bizi type üçe götüren bir zarf sözcüğü yok ama onun yerine aynı görevi gören “that you were coming” noun clouse’ vardır. Bu şekildeki kullanımda çok dikkatli olunmalıdır.

Diğer Şart Bağlaçları

Even if: ...se bile (olumsuz bir yargıya götürür.)
Only if: sadece ....se
Unless = if not: ...medikçe. ...mezse (olumsuz anşamı içindedir, ayrıca “not” istemez.
Provided = Providing: ...şartıyla
On condition that: ...şartıyla
But for: ...olmasaydı (En önemli özelliği bağlaç olmamasıdır, bir edat olmasıdır.)
Bu şart bağlaçlarının hepsi de “if” ile aynı kullanıma sahiptir. If için açıklanan her üç kullanım bunlar için de geçerlidir.
Sınavda eşanlamlı cümlelerde, cümle tamamlamada, gramer sorularındavb. Dirak olarak 7-8 soru şartlı yapılardan gelmektedir. Ayrıca bu konuya hakim olmak anlamaya yönelik büyük kolaylıklar sağlamaktadır.
“but for” bir edat olduğu için kendisinden sonra bir cümlecik değil de birisim gelir.
But for your valuable contributions, we couldn’t have implemented this scheme. (Değerli katkılarınız olmasaydı, bu projeyi gerçekleştiremezdik.)
But for’lu cümleciğin etki zamanına göre Main Clouse type 2 veya 3’e göre kurulur. Nadir olarak type 1’de olabilir.
But for, bu kullanımı ile genellikle cümlenin başında olur. Eğer cümle ortasında ise genellikle başka anlamdadır.
Yukarıdaki but for’lu cümleyi IF ile de yazabiliriz.

Type2: If it weren’t for your valuable contributions, we couldn’t implement this scheme. (Eğer değerli katkılarınız olmasaydı, bu projeyi gerçekleştiremezdik.)

Type3: If it hadn’t been for your valuable contributions, we couldn’t have implemented this scheme. (Eğer değerli katkılarınız olmasaydı, bu projeyi gerçekleştirememiş olurduk.)
Unless the goverment can curp inflation, the parties in the coalition may face great trouble in the next election. (Hükümet enflasyonu durduramadıkça (durdurmazsa) koalisyondaki partiler önümüzdeki seçimlerde büyük sıkıntı ile yüz yüze gelebilirler.)
Curp: durdurmak
Unless he cut down on smoking, he will get seriously ill soon. (O sigara içmeyi kısmadıkça, ciddi bir şekilde hastalanacak.)
Cut down on: (bir şeyi) kısmak
Unless the workers are satisfied with their salaries, no one can stop them going on strike.(Eğer işçiler maaşları konusunda tatmin edilmezlerse, kimse onları greve gitmekten alıkoyamaz.)
Go on strike: greve gitmek
Satisfy: tatmin etmek, doyurmak
Salary: maaş

Not: Şartlı cümlelerde “be to” kalıbı “...cek, ...cak” anlamını verir ve amaç belirtir.

If the goverment is to curp inflation, it must take stricter measures. (Eğer hükümet enflasyonu durduracaksa, daha sıkı tedbirler almalı.)
“be to” kalıbı aynı zamanda amaç da bildirdiğinden bu cümleyi “Eğer hükümet enflasyonu durdurmayı amaç edininse, ........” şeklinde de çevrilebilir. Soru olarak her üç type’de de gelebilir ama sıklıkla type 1 de kullanılır. Eğer type 2 ve 3 te gelirse cümle bunların özelliklerine göre kurulur.
If you are to learn English, you must go to England. (Eğer Inglizce öğreneceksen Ingiltere’ye gitmelisin.)

Not: Şartlı yapılarda Should kullanımı “...cek olursa” anlamındadır. Bu yapı bir şart yapısının geleceğe uygulanmasıdır.
If you should see him, recall him that we have moved to another building. (Eğer onu görecek olursan, başka binaya taşındığımızı ona hatırlat.)

Unreal Yapılar
Inglizce’de unreal yapıların geçtiği üç yer vardır
IF Clouse’ların type 2 ve type 3’ünde
Keşke yapılarında (I wish ve If only)
...mış gibi yapısında (As if ve As though)
Bu yapılar unrealdir. Yani cümle olumlu iken anlam olumsuz; cümle olumsuz iken anlam olumludur. Unreal yapılarda bundan dolayı zamanının bir önceye çekilerek aktarıldığını hatırlayınız.
Real Unreal
Present Past
Past Past Perfect
Future (will) Would
If only I had some money now. (Keşke şimdi biraz param olsaydı.) (Şu an olduğu için bir öncesi Past kullanıldı.)
If only I had had some money yesterday. (Keşke dün biraz param olmuş olsaydı.) (Geçmiş olduğu için bir öncesi Past Perfect kullanıldı.)
If only I were a doctor now. (Keşke şimdi bir doktor olsaydım.) (Şu an olduğu için bir öncesi Past kullanıldı.)
If only the next week would be holiday. (Keşke gelecek hafta tatil olsaydı.) (Gelecek olduğu için bir öncesi would kullanıldı.)

She acts as if she passed the exam. (O sınavı geçmiş gibi davranıyor.)
Olay şu anda olduğu için bir öncesi olan Past ile aktarıldı.
She was acting as if she had passed the exam. (O sınavı geçmiş gibi davranıyordu.)
Olay geçmişte olduğu için bir öncesi olan Past perfect ile aktarıldı.
My boss insulted me as if he had been my father. (Patronum bana babammış gibi hakaret etti.)
Olay geçmişte olduğu için bir öncesi olan Past perfect ile aktarıldı.

Insult: hakaret etmek
Türkçe’de olay ister geçmişte ister şu anda olsun aynı şekilde ifade edilir. Inglizce’de bu farklıdır. Önemli olan bu konunun Inglizce mantığını anlamaktır. Olayların etki alanlarını hissederek olay belirtilen özellikte aktarılır.
It seems as if inflation has dropped. (Enflasyon düşmüş görünüyor.)
Bu cümlede neden unreal ifadeler için açıklanan kurallar uygulanmamış?
Real ve unreal yapıları birbirine karıştırmamak gerekir. Bu bağlaçların olduğu her cümle unrealdir demek yanlış olur. Bazıları real yapılarda da kullanılabilir. Yukarıdaki cümle real bir ifade olduğu için açıklanmış kurallara ters düştü. Olay geçmişte olduğu için bir öncesi olan Past perfect ile aktarıldı.
Unreal yapılarda Present ve Future tenseler yoktur. Bu kural zaman yuymuna yönelik sorular için çok önemlidir.
If only I knew English now. (Keşke şimdi Inglizce bilseydim.)
If only I had known English last year. (Keşke geçen yıl Inglizce bilmiş olsaydım.)
He sat down next to me as if he had been my friend. (O arkadaşımmış gibi yanıma oturdu.)
He always comes to sit down next to us as if he were our friend. (O daima arkadaşımızmış gibi yanımıza oturmak için gelir)

Not: Unreal yapılarda modallr da açıklanan kural çerçevesinde kullanılabilirler.